අපි කවුද? DNA පරීක්ෂණ පවසන ලාංකික අනන්‍යතාවයේ රහස" (Who are We? The Secret of Sri Lankan Identity Revealed by DNA)

මෑතකාලීන ප්‍රවේණික පර්යේෂණ (Genomic Research) මගින් ශ්‍රී ලංකාවේ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්වල ප්‍රභවය සහ ඔවුන් අතර ඇති සම්බන්ධතාවය පිළිබඳව නවතම කරුණු රැසක් අනාවරණය කර ඇත. 2024 සහ 2025 වසරවල ප්‍රකාශිත පර්යේෂණ දත්තවලට අනුව, සාම්ප්‍රදායික ඉතිහාස කතාවලින් කියවෙන බෙදීම්වලට වඩා වැඩි ප්‍රවේණික සමානකමක් ශ්‍රී ලාංකිකයන් අතර පවතින බව තහවුරු වී තිබේ.

​1. ප්‍රධාන ප්‍රවේණික සබැඳියාව: සිංහල සහ ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනයා

​ඓතිහාසිකව, සිංහල ජනතාව උතුරු ඉන්දීය "ආර්ය" සංක්‍රමණිකයන්ගෙන් පැවත එන බවත්, ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනතාව දකුණු ඉන්දීය "ද්‍රවිඩ" කණ්ඩායම්වලින් පැවත එන බවත් විශ්වාස කෙරිණි. එහෙත්, 2025 ජුනි මස Current Biology සඟරාවේ පළ වූ සම්පූර්ණ ජෙනෝම අනුක්‍රමණය (Whole-genome sequencing) මගින් මෙම මතය අභියෝගයට ලක් කර ඇත:

• ​ඉහළ ප්‍රවේණික අතිච්ඡාදනය: සිංහල සහ ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනතාව අතර 55% කට වඩා වැඩි ප්‍රවේණික සමානකමක් පවතින බව අධ්‍යයනවලින් හෙළි වේ.
• ​දකුණු ඉන්දීය සබඳතාව: "ආර්ය" මතයට පටහැනිව, 2025 පර්යේෂණය පෙන්වා දෙන්නේ සිංහල ජනතාව උතුරු ඉන්දීය කණ්ඩායම්වලට වඩා දකුණු ඉන්දීය ජනතාවට (විශේෂයෙන් ආන්ද්‍ර ප්‍රදේශ් සහ තමිල්නාඩු) ප්‍රවේණිකව සමීප බවයි.
• ​උතුරු ඉන්දීය සලකුණු: මරාටා වැනි කණ්ඩායම්වලට සම්බන්ධ උතුරු ඉන්දීය ප්‍රවේණික සලකුණු සුළු වශයෙන් පැවතුණද, වසර 2,000 කට අධික කාලයක් පුරා සිදුවූ අන්තර් විවාහ සහ මිශ්‍ර වීම් හේතුවෙන් එම සංරචක බෙහෙවින් තනුක වී ඇත.

​2. ආදිවාසීන්ගේ (වැද්දන්ගේ) බලපෑම

​ආදිවාසී ජනතාව දිවයිනේ පැරණිතම පදිංචිකරුවන් ලෙස සැලකේ. ඔවුන්ගේ ජාන දත්ත මගින් ඉතා වැදගත් කරුණු කිහිපයක් අනාවරණය වේ:

• ​වෙනස් වූවත් සමීපයි: දීර්ඝ කාලීන හුදෙකලාව හේතුවෙන් වැද්දන් වෙනම ප්‍රවේණික පොකුරක් ලෙස පෙනී සිටියද, ඔවුන් අනෙකුත් සෑම කණ්ඩායමකටම වඩා ප්‍රවේණිකව සමීප වන්නේ සිංහල ජනතාවටයි.
• ​පැරණි දඩයම්-සම්පත් රැස් කරන්නන්ගේ උරුමය: 2024 ජෙනෝම ආකෘතිකරණයට අනුව, සියලුම ශ්‍රී ලාංකිකයන්ට පොදු දකුණු ආසියානු (ASI) මූලයන් තිබුණද, ආදිවාසීන් තුළ කෘෂිකාර්මික සංක්‍රමණිකයන් පැමිණීමට පෙර සිටි පැරණි දඩයම්-සම්පත් රැස් කරන්නන්ගේ ජාන සැලකිය යුතු මට්ටමින් පවතී.

​3. ශ්‍රී ලාංකික මරක්කල (මුස්ලිම්) ජනයා

​මරක්කල ප්‍රජාවගේ ප්‍රවේණික පැතිකඩ මගින් ශ්‍රී ලංකාවේ සමුද්‍රීය වෙළඳ ඉතිහාසය පිළිබිඹු වේ:

• ​පීතෘ සහ මාතෘ පාර්ශවීය උරුමය: මරක්කල ජනතාවගේ මයිටොකොන්ඩ්‍රියල් DNA (mtDNA) විශ්ලේෂණයෙන් පෙනී යන්නේ ඔවුන්ගේ මාතෘ පාර්ශවීය ජාන සිංහල සහ දෙමළ ජනතාවට සමීපව පවතින බවයි. මෙයින් අදහස් වන්නේ මුල්කාලීන අරාබි/මැද පෙරදිග වෙළඳුන් දේශීය කාන්තාවන් සමඟ විවාහ වී ඇති බවයි.
• ​ජානමය විවෘතභාවය: 2014 අධ්‍යයනයකින් පෙන්වා දුන්නේ මරක්කල ප්‍රජාව දේශීය සිංහල සහ දෙමළ ජනතාවගෙන් සැලකිය යුතු මට්ටමේ ජානමය ගලායාමක් පෙන්වන බවයි.

​4. ප්‍රධාන විද්‍යාත්මක සොයාගැනීම් සහ සලකුණු

​ප්‍රධාන ප්‍රවේණික සලකුණු හරහා දිවයිනේ ජාන ව්‍යාප්තිය පහත පරිදි සාරාංශ කළ හැක:

සලකුණු වර්ගය	සොයාගැනීම්
Y-වර්ණදේහ (පීතෘ පාර්ශවීය)	සිංහල, දෙමළ සහ මරක්කල ජනයා අතර පොදු පීතෘ උරුමයන් (R1a, R2, සහ L) පවතින බව පෙන්වයි.
mtDNA (මාතෘ පාර්ශවීය)	ප්‍රධාන වශයෙන් දකුණු ආසියානු ජාන පවතින අතර, දකුණු ඉන්දියාවට වඩා ශ්‍රී ලංකාවේ බහුලව දක්නට ලැබෙන බටහිර යුරේසියානු හප්ලොග් කණ්ඩායම් (U7 සහ U1) පවතින බව හෙළි වේ.
FUT2 ජානය	මෑතකාලීන අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ සිංහල සහ ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ යන දෙපාර්ශවයේම මෙම ජානය "සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ සමාන" බවයි.

​හප්ලොග් කණ්ඩායම් (Haplogroups) සහ පීතෘ උරුමය

​පිරිමි පාර්ශවයෙන් උරුම වන Y-වර්ණදේහ විශ්ලේෂණය කිරීමේදී, ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන ජනවර්ග තුනම (සිංහල, දෙමළ, මරක්කල) පොදු ජානමය සලකුණු බෙදා ගන්නා බව පෙනී යයි.

• ​R1a1a (Indo-Aryan marker): මෙය සිංහල ජනතාව අතර මෙන්ම ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනතාව අතරද ඉහළ ප්‍රතිශතයකින් දක්නට ලැබේ. මින් පැහැදිලි වන්නේ මෙම කණ්ඩායම් දෙකම අතීතයේදී උතුරු ඉන්දීය ජනාවාසකරණයට ලක්ව ඇති බවයි.
• ​H, L, සහ J2 (Dravidian/South Asian markers): මෙම ජාන සලකුණු සමස්ත ශ්‍රී ලාංකික ජනගහනය පුරාම ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එය දකුණු ඉන්දීය සම්භවයක් සහිත ජනතාව සමඟ ඇති සමීප සබඳතාවය තහවුරු කරයි.

​මෑතකාලීන පර්යේෂණවලින් හෙළි වූ විශේෂ කරුණු (2024-2025)

1. ​දිවයින තුළ ජානමය අනුක්‍රමණය (Cline): නවතම පර්යේෂණවලට අනුව, ජානමය වශයෙන් ලංකාව තුළ පැහැදිලි "උතුර-දකුණ" බෙදීමක් නොමැත. ඒ වෙනුවට දක්නට ලැබෙන්නේ ක්‍රමයෙන් වෙනස් වන ජානමය රටාවකි (Genetic Cline). එනම්, යාපනයේ දෙමළ ජනතාව සහ දකුණේ සිංහල ජනතාව අතර පවා මැද මට්ටමේ ජානමය සම්බන්ධතා පවත්වන කණ්ඩායම් රට පුරා විසිරී සිටිති.
2. ​අනන්‍ය ශ්‍රී ලාංකික ජාන (Unique Endemic Variants): ප්‍රකාශයට පත් නොකළ සමහර දත්තයන්ට අනුව, ශ්‍රී ලංකාවටම ආවේණික වූ කුඩා ජානමය වෙනස්කම් (Mutations) කිහිපයක් විද්‍යාඥයන් හඳුනාගෙන ඇත. මේවා දකුණු ඉන්දියාවේ හෝ උතුරු ඉන්දියාවේ දක්නට නොලැබෙන අතර, පසුගිය වසර 2,000-3,000 ක කාලය තුළ ලංකාව තුළම හුදෙකලාව වර්ධනය වූ ජානමය ලක්ෂණ ලෙස සැලකේ.
3. ​භාෂාව සහ ජාන (Language vs. Genetics): වැදගත්ම සොයාගැනීමක් වන්නේ, පුද්ගලයෙකු කතා කරන භාෂාව (සිංහල හෝ දෙමළ) ඔහුගේ ජානමය ප්‍රභවය තීරණය කිරීමට සැමවිටම ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි. ජානමය වශයෙන් "දෙමළ" සම්භවයක් ඇති අය සිංහලයන් ලෙසත්, "සිංහල" සම්භවයක් ඇති අය දෙමළ ජාතිකයන් ලෙසත් සමාජීයව හඳුනාගෙන ඇති අවස්ථා බහුල බව මෙම අධ්‍යයන පෙන්වා දෙයි.

​

මෑතකාලීන පර්යේෂණ පත්‍රිකා සහ විශ්වවිද්‍යාලයීය අධ්‍යයන මගින් අනාවරණය කරගෙන ඇති විද්‍යාත්මක සාක්ෂි කිහිපයක් පහතින් දැක්වේ:

​1. පර්යේෂණ වාර්තා සහ මූලාශ්‍ර (Research Papers)

​මෙම විෂය සම්බන්ධයෙන් ප්‍රධාන වශයෙන් පහත සඳහන් අධ්‍යයන වාර්තා වැදගත් වේ:

• ​Ranaweera et al. (2014): "Genetic affinities of Sri Lankan populations" නමින් යුරෝපීය මානව ජාන විද්‍යා සඟරාවේ (European Journal of Human Genetics) පළවූ මෙම වාර්තාව සිංහල, දෙමළ සහ මුස්ලිම් ජනයා අතර ඇති මාතෘ පාර්ශවීය සමානකම විද්‍යාත්මකව තහවුරු කළේය.
• ​Kshatriya (1995): මෙය පැරණි පර්යේෂණයක් වුවද, සිංහල ජනතාවගේ ජානවලින් 69.86% ක් පමණ දකුණු ඉන්දීය දෙමළ ජානවලට සමාන බව මුලින්ම ගණනය කර පෙන්වන ලද්දේ මෙමගින්ය.
• ​Current Biology (2024-2025 Updates): මෑතකාලීන සම්පූර්ණ ජෙනෝම අනුක්‍රමණය (Whole Genome Sequencing) හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ වැද්දන් සහ සිංහල ජනතාව අතර පවතින "පූර්ව-ඓතිහාසික" සම්බන්ධතාවය අලුතින් අර්ථ දක්වා ඇත.

​2. පර්යේෂණ සිදුකළ ප්‍රධාන ආයතන

​මෙම අධ්‍යයන බොහොමයක් පහත සඳහන් ආයතනවල ඒකාබද්ධ දායකත්වයෙන් සිදු කර ඇත:

• ​කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලය (University of Colombo): ජෛව රසායන විද්‍යාව, අණුක ජීව විද්‍යාව සහ ජෛව තාක්ෂණ ආයතනය (IBMBB) හරහා ලාංකිකයන්ගේ DNA රටා පිළිබඳ පුළුල් පර්යේෂණ සිදු කරයි.
• ​මධ්‍යම ඉන්දියානු සෛලීය සහ අණුක ජීව විද්‍යා මධ්‍යස්ථානය (CCMB, India): දකුණු ආසියානු ජනගහන ඉතිහාසය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා ශ්‍රී ලංකාව සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කරයි.
• ​කැම්බ්‍රිජ් සහ ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාල (UK): ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රවේණික විවිධත්වය ගෝලීය මානව සංක්‍රමණ සිතියම් සමඟ සංසන්දනය කිරීමේ ව්‍යාපෘති සඳහා දායක වේ.

​3. විශේෂිත ජානමය සලකුණු (Genetic Markers)

​විද්‍යාඥයන් භාවිතා කරන ප්‍රධාන සලකුණු දෙකක් සහ ඒවායේ ප්‍රතිඵල මෙසේය:

• ​Mitochondrial DNA (mtDNA): මෙය මවගෙන් දරුවාට පමණක් උරුම වේ. ශ්‍රී ලාංකික සිංහල සහ දෙමළ කාන්තාවන් අතර M හප්ලොග් සමූහය (Haplogroup M) බහුලව දක්නට ලැබේ. මෙය දකුණු ආසියාවටම ආවේණික පැරණි ජානමය සලකුණකි.
• ​Y-Chromosome: පියාගෙන් පුතාට උරුම වේ. මෙහිදී R1a1 සහ L වැනි සලකුණු මගින් පෙන්වන්නේ සියලුම ප්‍රධාන ජනවර්ගවල පිරිමි පාර්ශවය අතීතයේදී පොදු දකුණු ආසියානු පියවරුන්ගෙන් පැවත එන බවයි.

​4. ප්‍රකාශයට පත් නොකළ (Unpublished) සහ නව දත්ත

​දැනට විශ්වවිද්‍යාල මට්ටමින් සිදු කෙරෙන සමහර පර්යේෂණවලින් පෙනී යන්නේ:

• ​වතු දෙමළ ජනතාව (Up-country Tamils): ඔවුන්ගේ ජාන රටාව ඉන්දියාවේ වර්තමාන තමිල්නාඩු ජනතාවට 90% කට වඩා සමාන වන අතර, ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ සහ සිංහල ජනතාව එම කණ්ඩායමට වඩා තරමක් වෙනස් (වසර දහස් ගණනක ලාංකික අනන්‍යතාවය නිසා) බවයි.
• ​ජානමය රෝග (Genetic Diseases): ඇතැම් පාරම්පරික රෝග ව්‍යාප්ත වී ඇති ආකාරය අනුව, අතීතයේ සිටම කුල සීමාවන් තුළ පමණක් විවාහ සිදුවීම නිසා ඇතිවූ ජානමය හුදෙකලා වීම් (Genetic bottlenecking) පිළිබඳවද අලුතින් අධ්‍යයනය කෙරේ.

​මෙම විද්‍යාත්මක සාක්ෂිවලින් පැහැදිලි වන්නේ අප සියලු දෙනා ජානමය වශයෙන් ඉතා සමීප ඥාතීන් පිරිසක් බවයි.

​

සහජීවනය උදෙසා මඟ සෙවීම: ශ්‍රී ලංකීය සන්දර්භය තුළ වනජීවී කළමනාකරණයේ විද්‍යාත්මක ප්‍රවේශය

​සහජීවනය උදෙසා මඟ සෙවීම: ශ්‍රී ලංකීය සන්දර්භය තුළ වනජීවී කළමනාකරණයේ විද්‍යාත්මක ප්‍රවේශය

​ශ්‍රී ලංකාව ගෝලීය ජෛව විවිධත්ව උණුසුම් කලාපයක් (Biodiversity Hotspot) ලෙස පිළිගැනීමට ලක්ව ඇතත්, වේගයෙන් සංවර්ධනය වන භූ දර්ශනයක් තුළ වනජීවී කළමනාකරණය කිරීම සංකීර්ණ අභියෝගයකි. පර්යේෂණවලට අනුව, වර්තමාන වනජීවී කළමනාකරණය යනු හුදෙක් සතුන් වැටවල් තුළ සිරකිරීම පමණක් නොව, එය විද්‍යාත්මක මැදිහත්වීම් සහ භූ දර්ශන මට්ටමේ සැලසුම්කරණය (Landscape-level planning) මත පදනම් වූ සහජීවන ප්‍රවේශයක් විය යුතුය.

​පහත දැක්වෙන්නේ මෑතකාලීන පාරිසරික පර්යේෂණ සොයාගැනීම් ඇසුරින් ශ්‍රී ලංකාවේ වනජීවී කළමනාකරණයේ වත්මන් තත්ත්වය පිළිබඳව කෙරෙන විමසුමකි.

​1. අලි-මිනිස් ගැටුම (HEC): භූමිය සඳහා වන අරගලය

​ශ්‍රී ලංකාවේ වැඩිපුරම කළමනාකරණයට ලක්වන, එහෙත් වැඩිම ගැටලුවලට මුහුණ දෙන සත්වයා ශ්‍රී ලංකික අලියා (Elephas maximus maximus) වේ. පර්යේෂණවලට අනුව අලි-මිනිස් ගැටුමට මූලික හේතුව අලි ගහනය වැඩිවීම නොව, මානව ජනාවාස පුරාණ අලි මංකඩවල් දක්වා ව්‍යාප්ත වීමයි.

• ​මරණ සංඛ්‍යාලේඛන: වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ දත්තවලට අනුව 1991-2010 අතර කාලය තුළ අලි ප්‍රහාරවලින් පුද්ගලයන් 1,138ක් මියගොස් ඇති අතර, මිනිස් ක්‍රියාකාරකම් (හක්කපටස්, වෙඩි තැබීම්) හේතුවෙන් අලි 2,844ක් මියගොස් ඇත.
• ​විදුලි වැටවල්වල අසාර්ථකත්වය: මීට පෙර ක්‍රියාත්මක වූයේ ජාතික වනෝද්‍යාන වටා වැටවල් ඉදි කිරීමේ ක්‍රමයයි. නමුත් වනජීවී සංරක්ෂණ හා පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයේ (CCR) පර්යේෂණ පෙන්වා දෙන්නේ බොහෝ වැටවල් වැරදි ස්ථානවල පිහිටුවා ඇති බවයි. මේ නිසා අලි ඇතුන් ආහාර හිඟ ප්‍රදේශවල කොටු වීම හෝ වැදගත් ජල මූලාශ්‍රවලින් බැහැර වීම සිදු වේ.
• ​ග්‍රාමීය මට්ටමේ විදුලි වැටවල්: නවතම අධ්‍යයනයන් යෝජනා කරන්නේ වනෝද්‍යාන මායිමේ නොව, ගම්මාන සහ වගාබිම් වටා ප්‍රජා මූලික සූර්ය බලශක්ති විදුලි වැටවල් ඉදිකිරීම වඩාත් ප්‍රායෝගික බවයි.

​2. වාසස්ථාන කැබලිවීම සහ ජානමය හුදකලාවීම

​ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය සහ තෙත් කලාපීය වනාන්තර තේ සහ රබර් වතු වැනි වගාවන් නිසා කුඩා කොටස්වලට වෙන් වී ඇත. මෙම "හුදකලා වීම" ශ්‍රී ලංකා කොටියා (Panthera pardus kotiya) වැනි සතුන්ට දැඩි ලෙස බලපායි.

• ​ජානමය අවදානම: අලි ඇතුන් සහ කොටියන් පිළිබඳ ජාන පර්යේෂණවලින් හෙළි වී ඇත්තේ, වාසස්ථාන කැබලිවීම නිසා ජාන විවිධත්වය අඩු වන බවයි. මෙලෙස හුදකලා වූ සත්ව ගහනයන් අතර "අන්තර් අභිජනනය" (Inbreeding) වැඩි වීම නිසා දිගුකාලීනව ඔවුන්ගේ සෞඛ්‍යය සහ පැවැත්ම අනතුරේ වැටේ.
• ​දේශීය පක්ෂීන් කෙරෙහි බලපෑම: 2025 වසරේ සිදුකළ පර්යේෂණයකට අනුව, ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික පක්ෂීන් පවා මෙම වාසස්ථාන කැබලිවීම නිසා පීඩා විඳිති. වනාන්තර තුළ පමණක් ජීවත් වන පක්ෂීන් කෘෂිකාර්මික බිම් හරහා පියාසර කිරීමට මැලිවීම නිසා ඔවුන් කුඩා වනාන්තර කැබලිවලට පමණක් සීමා වේ.

​3. අනෙකුත් "ගැටුම්කාරී සත්ව විශේෂ" වර්ධනය වීම

​අලි සහ කොටියන්ට අමතරව, පාරිසරික අසමතුලිතතාවය හේතුවෙන් තවත් සතුන් පිරිසක් මිනිසුන් සමඟ ගැටුම් ඇති කර ගනිති.

• ​කෘෂිකාර්මික හානි: නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික්කය ආශ්‍රිතව කළ පර්යේෂණයකට අනුව වල් ඌරන්, රිලවුන් සහ ඉත්තෑවුන් ගොවීන්ගේ ජීවනෝපායට දැඩි හානි පමුණුවන බව හඳුනාගෙන ඇත.
• ​නාගරික වනජීවී ගැටලු: කොළඹ ඇතුළු නාගරික ප්‍රදේශවල රිලවුන් සහ මිනිසුන් අතර ගැටුම් වර්ධනය වී ඇත. ස්වභාවික වාසස්ථාන අහිමි වීම නිසා ඔවුන් මිනිස් ආහාර මත යැපීමට පෙළඹී ඇති අතර, මෙය දේපළ හානි සහ ආක්‍රමණශීලී හැසිරීම් වලට මඟ පාදයි.

​4. නවීන ප්‍රතිපත්ති සහ කළමනාකරණ උපායමාර්ග

​ශ්‍රී ලංකාවේ වනජීවී ප්‍රතිපත්තිය දැන් හුදෙක් සතුන් ආරක්ෂා කිරීමේ සිට තිරසාර සහභාගිත්ව කළමනාකරණය දක්වා වර්ධනය වී ඇත.

• ​ආක්‍රමණශීලී ශාක ඉවත් කිරීම: උඩවලව සහ බූන්දල වැනි වනයන්හි ව්‍යාප්ත වී ඇති ගඳපාන (Lantana camara) සහ කටු අන්දර (Prosopis juliflora) වැනි ශාක නිසා තෘණ භූමි විනාශ වේ. මේවා ඉවත් කිරීම සතුන්ට වනය තුළම ආහාර සොයා ගැනීමට උපකාරී වේ.
• ​ආර්ථිකමය අගය සහ සංරක්ෂණය: සංචාරකයන්ගෙන් අය කරන ගාස්තු සෘජුවම අලි-මිනිස් ගැටුම පාලනය කිරීමට සහ ප්‍රජා වන්දි ගෙවීමට යොදා ගැනීමේ වැදගත්කම නව ආර්ථික පර්යේෂණ මගින් පෙන්වා දී ඇත.

​සමාප්තිය

​ශ්‍රී ලංකාවේ වනජීවී කළමනාකරණය තීරණාත්මක සන්දර්භයක පවතී. පර්යේෂණවලින් පැහැදිලි වන්නේ වනජීවී මංකඩවල් (Forest corridors) ඇති කිරීම, ගම්මාන මට්ටමින් වැටවල් ඉදිකිරීම සහ දත්ත මත පදනම් වූ භූමි පරිහරණ සැලසුම් අත්‍යවශ්‍ය බවයි. මිනිසාගේ අවශ්‍යතා සහ සතුන්ගේ ජීව විද්‍යාත්මක අවශ්‍යතා අතර සමතුලිතතාවයක් පවත්වා ගැනීමෙන් පමණක් ශ්‍රී ලංකාවේ ජෛව විවිධත්වය අනාගතයට ඉතිරි කළ හැකිය.

​

​ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයා: පර්යේෂණ ඇසුරින් විමසුමක්

​ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයා: පර්යේෂණ ඇසුරින් විමසුමක්

​ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාග් ඉතිහාසය දකුණු ආසියාවේ මුල්කාලීන නූතන මානවයාගේ ජීවන රටාව තේරුම් ගැනීමට ඉතා වැදගත් වේ. ආචාර්ය පී.ඊ.පී. දැරණියගල සහ ආචාර්ය සිරාන් දැරණියගල වැනි පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ පර්යේෂණ මගින් සනාථ වී ඇත්තේ අප්‍රිකාවෙන් බැහැරව සිටි මුල්ම නූතන මානවයන් (Homo sapiens) ජීවත් වූ එක් මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ශ්‍රී ලංකාව සැලකෙන බවයි.

​"බලංගොඩ මානවයා" (Balangoda Man)

​ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍ය ශිලා යුගයට අයත් දඩයම්කරුවන් හැඳින්වීම සඳහා ආචාර්ය පී.ඊ.පී. දැරණියගලයන් විසින් "බලංගොඩ මානවයා" (Homo sapiens balangodensis) යන නාමය භාවිතා කරන ලදී.

• ​ශාරීරික ලක්ෂණ: ආචාර්ය කෙනත් කෙනඩි (2000) විසින් කරන ලද ඇටසැකිලි විශ්ලේෂණයන්ට අනුව, බලංගොඩ මානවයා ශක්තිමත් සිරුරකට හිමිකම් කීවේය. පිරිමි පුද්ගලයෙකු සෙන්ටිමීටර 174 ක් (අඩි 5'8") සහ කාන්තාවක් සෙන්ටිමීටර 166 ක් (අඩි 5'5") පමණ උසින් යුක්ත විය. මොවුන්ට ඝන හිස්කබල්, නෙරා ගිය බැම සහ විශාල දත් තිබූ බව හඳුනාගෙන ඇත.
• ​ජානමය සබඳතාව: මෙම මානවයා සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ආදිවාසී වැදි ජනයා අතර සෘජු ජීව විද්‍යාත්මක සම්බන්ධතාවක් පවතින බව පර්යේෂණ මගින් පෙන්වා දී ඇත.

​වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන

​පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මගින් ප්‍රකාශිත පර්යේෂණ වාර්තාවලට අනුව ප්‍රධාන ස්ථාන කිහිපයක් මෙසේය:

1. ​පාහියන්ගල ලෙන (Fa Hien Lena): කළුතර දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි මෙය දකුණු ආසියාවේ විශාලතම ස්වභාවික ගුහාවකි. මෙහි කරන ලද කැණීම්වලින් වසර 38,000 කට වඩා පැරණි මානව සාධක හමු වී ඇත. 2020 වසරේ මැක්ස් ප්ලාන්ක් ආයතනය (Max Planck Institute) මගින් කළ පර්යේෂණයකින් හෙළි වූයේ වසර 48,000 කට පෙර මොවුන් දුන්න සහ ඊතල තාක්ෂණය භාවිතා කර ඇති බවයි.
2. ​බටදොඹ ලෙන: කුරුවිට ආසන්නයේ පිහිටි මෙහි වසර 31,000 සිට 18,000 දක්වා පැරණි, ඉතා හොඳින් ආරක්ෂා වූ බලංගොඩ මානව ඇටසැකිලි හමු විය.
3. ​කිතුල්ගල බෙලි ලෙන: වසර 30,000 කට වඩා පැරණි ක්ෂුද්‍ර ශිලා මෙවලම් (Microliths) මෙහිදී හමු විය. මෙවැනි දියුණු මෙවලම් යුරෝපයටත් පෙර ලංකාවේ භාවිත වූ බව මෙයින් සනාථ වේ.
4. ​බෙල්ලන්බැඳි පැලැස්ස: මෙහිදී ඇටසැකිලි 12 කට වඩා සොයාගත් අතර, එය බලංගොඩ මානවයාගේ ආහාර රටාව සහ ශාරීරික ව්‍යුහය අධ්‍යයනය කිරීමට බෙහෙවින් උපකාරී විය.

​ජීවන රටාව සහ තාක්ෂණය

• ​ආහාර: මොවුන් දක්ෂ දඩයම්කරුවන් සහ ආහාර රැස් කරන්නන් වූහ. වල් කෙසෙල්, ඇටිකෙහෙල් සහ කිකිළි බිජු මෙන්ම වඳුරන්, ඉත්තෑවන් සහ මුවන් වැනි සතුන් ආහාරයට ගත් බවට සාධක හමු වේ.
• ​වෙළඳාම: වෙරළෙන් කිලෝමීටර් 40 ක් පමණ දුරින් පිහිටි ගුහාවලින් මුහුදු බෙල්ලන් සහ මෝර දත් හමුවීමෙන් පෙනී යන්නේ මොවුන් වෙරළබඩ ප්‍රදේශ සමඟ සම්බන්ධතා පැවැත්වූ බවයි.
• ​මෙවලම්: තිරුවාණ (Quartz) සහ පාෂාණවලින් පමණක් නොව, සතුන්ගේ ඇටකටු සහ අං මගින්ද උල් ආයුධ නිපදවීමට මොවුන් සමත් විය.

​දීර්ඝ ඉතිහාසය

​වසර 48,000 කට පෙර සාධක ස්ථිරවම පවතින නමුත්, ආචාර්ය සිරාන් දැරණියගලයන් පෙන්වා දෙන්නේ ඉරණමඩු පාංශු සංකීර්ණය ආශ්‍රිත පර්යේෂණ අනුව වසර 125,000 සිට 500,000 දක්වා ඈත අතීතයක සිටම මෙරට මානවයන් (සමහර විට Homo erectus) ජීවත් වන්නට ඇති බවයි.

​ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයා යනු හුදෙක් අහඹු ලෙස ජීවත් වූවෙක් නොව, දියුණු ආයුධ තාක්ෂණයක් සහ සමාජ සබඳතා පැවැත්වූ දක්ෂ මානව කොට්ඨාසයකි. 

අපි තවමත් පරිණාමය වෙනවාද? විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ පෙන්වා දෙන මානවයාගේ අනාගතය

මිනිසාගේ පරිණාමය කෘෂිකර්මාන්තය සහ නූතන වෛද්‍ය විද්‍යාවත් සමඟ නතර වී ඇතැයි යන මතය වැරදි සහගතය. ඇත්ත වශයෙන්ම, ජීව විද්‍යාත්මක දත්තවලට අනුව පසුගිය වසර 250,000 ක කාලය තුළ වෙන කවරදාකටත් වඩා වේගයෙන් වර්තමානයේ මානව පරිණාමය සිදු වෙමින් පවතී.

​ඓතිහාසිකව පිරිමින් සහ ගැහැණුන් මුහුණ දුන් විවිධ ජීව විද්‍යාත්මක සහ සමාජීය බලපෑම් හේතුවෙන්, මෙම පරිණාමීය වෙනස්කම් දෙපාර්ශවයටම අනන්‍ය ආකාරයෙන් සිදු වේ. ෆ්‍රේමින්හැම් හාර්ට් ස්ටඩි (Framingham Heart Study) වැනි පර්යේෂණ සහ යේල් (Yale) හා ස්ටැන්ෆර්ඩ් (Stanford) විශ්වවිද්‍යාලවල ජානමය පර්යේෂණ ඇසුරින් වර්තමානයේ දක්නට ලැබෙන මෙම වෙනස්කම් පහත පරිදි විග්‍රහ කළ හැකිය.

​1. කාන්තාවන්: ප්‍රජනක කාල සීමාව දීර්ඝ වීම

​මෑතකදී සිදු කරන ලද වැදගත් අධ්‍යයනයකදී, පරම්පරා කිහිපයක් පුරා කාන්තාවන්ගේ ලක්ෂණ නිරීක්ෂණය කරන ලදී. එහිදී "ස්වාභාවික වරණය" (Natural Selection) හරහා වැඩි ප්‍රජනන සාර්ථකත්වයක් ලබා දෙන ලක්ෂණ තෝරා ගැනෙන බව පෙනී ගොස් ඇත.

​PNAS සඟරාවේ පළ වූ වාර්තාවලට අනුව:

• ​ආර්තවහරණය (Menopause) ප්‍රමාද වීම: කාන්තාවන්ට වැඩි කාලයක් දරුවන් ලැබීමේ හැකියාව ලබා දෙමින් ආර්තවහරණය සිදුවන වයස ප්‍රමාද වීමට පරිණාමය බලපායි.
• ​ප්‍රථම දරු ප්‍රසූතිය: සංඛ්‍යාලේඛනවලට අනුව, තරමක් අඩු වයසින් පළමු දරුවා ලැබෙන කාන්තාවන්ගේ ජාන වර්තමාන පරිසරය තුළ වැඩි වශයෙන් ඉදිරි පරම්පරාවලට ගමන් කරයි.
• ​ශාරීරික වෙනස්කම්: මෙම අධ්‍යයනයට අනුව, අනාගතයේදී සාමාන්‍ය කාන්තාවකගේ උස තරමක් අඩු වීමට සහ සිරුරේ හැඩය මඳක් ස්ථුල වීමට ඉඩ ඇත. මන්ද, එම ලක්ෂණ වැඩි ප්‍රජනන සාර්ථකත්වයක් සමඟ සම්බන්ධ බව නිරීක්ෂණය වී තිබේ.

​2. පිරිමින්: පරිවෘත්තීය වෙනස්කම් සහ ජානමය විචල්‍යතාව

​පිරිමින් සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, අතීතයේ පැවැත්මට අත්‍යවශ්‍ය වූ නමුත් වර්තමානයට එතරම් වැදගත් නොවන ලක්ෂණ ක්‍රමයෙන් වෙනස් වෙමින් පවතී.

• ​පේශි පටක ඝනත්වය අඩු වීම: අතීතයේදී දඩයම් කිරීම සහ ආරක්ෂාව සඳහා ඉහළ ටෙස්ටොස්ටෙරෝන් මට්ටමක් සහ මාංශ පේශි ප්‍රමාණයක් අත්‍යවශ්‍ය විය. නමුත් මාංශ පේශි පවත්වා ගැනීමට විශාල කැලරි ප්‍රමාණයක් අවශ්‍ය වන බැවින්, ශාරීරික ශ්‍රමය අඩු නූතන ලෝකය තුළ අධික මාංශ පේශි පද්ධතියක් වෙනුවට කාර්යක්ෂම "පරිවෘත්තීය පද්ධතියක්" (Metabolic efficiency) සඳහා පරිණාමය නැඹුරු වී ඇත.
• ​විකෘතිතා අනුපාතය (Mutation Rates): පිරිමින්ගේ ශුක්‍රාණු හරහා වැඩි වශයෙන් ජානමය විකෘතිතා සිදුවන බව මින් පෙර විශ්වාස කළද, නවතම පර්යේෂණ පෙන්වා දෙන්නේ ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ශවයම මේ සඳහා සමබර දායකත්වයක් දක්වන බවයි. කෙසේ වෙතත්, පිරිමින් ජීවිත කාලය පුරාම ශුක්‍රාණු නිපදවන බැවින් නව (de novo) ජාන විකෘතිතා ඇති කිරීමට ඔවුන්ගෙන් ලැබෙන දායකත්වය තවමත් ඉහළ මට්ටමක පවතී.

​3. සංජානනීය වෙනස්කම්: නූතන මොළය

​පසුගිය වසර 6,000 තුළ මිනිස් මොළයේ ප්‍රමාණය ක්‍රමයෙන් කුඩා වෙමින් පැවතියද, එය වඩාත් සුවිශේෂී කාර්යයන් සඳහා හැඩගැසෙමින් පවතී.

​ස්ටැන්ෆර්ඩ් වෛද්‍ය පර්යේෂණ මගින් පිරිමි සහ ගැහැණු මොළයේ තොරතුරු සැකසීමේ වෙනස්කම් පෙන්වා දෙයි:

• ​සම්බන්ධතාවය (Connectivity): කාන්තාවන්ගේ මොළයේ වම් සහ දකුණු අර්ධගෝල අතර සම්බන්ධතාවය වැඩි බැවින්, ඔවුන් සමාජීය අවබෝධය සහ එකවර කාර්යයන් කිහිපයක් කිරීමේදී (Multitasking) දක්ෂතාවක් දක්වයි.
• ​අභ්‍යන්තර ව්‍යුහය: පිරිමින්ගේ මොළයේ එක් එක් අර්ධගෝලය තුළ සම්බන්ධතාවය වැඩි බැවින්, අවකාශීය අවබෝධය (Spatial tracking) සහ මඟ සලකුණු හඳුනාගැනීම වැනි කාර්යයන්ට ඔවුන් වඩාත් දක්ෂ වේ.
• ​හැඟීම්බර මතකය: කාන්තාවන්ගේ මොළයේ හිපොකැම්පස් (Hippocampus) කොටස විශාල වීමට පරිණාමය බලපා ඇති අතර, මෙය හැඟීම්බර මතකයන් වඩාත් හොඳින් මතක තබා ගැනීමට උපකාරී වේ.

​4. පොදු පරිණාමීය ප්‍රවණතා

​පිරිමි සහ ගැහැණු යන දෙපාර්ශවයටම පොදුවේ බලපාන වෙනස්කම් කිහිපයක් ද හඳුනාගෙන ඇත.

ලක්ෂණය	නිරීක්ෂිත වෙනස	හේතුව
හනු සහ දත්	හනු කුඩා වීම; ප්‍රඥා දත් (Wisdom teeth) හිරවීම.	සැකසූ මෘදු ආහාර පරිභෝජනය නිසා හනුවලට ලැබෙන පීඩනය අඩු වීම.
ලැක්ටේස් පැවැත්ම	වැඩිහිටි වියේදීත් කිරි දිරවීමේ හැකියාව.	පසුගිය වසර 10,000 තුළ ඇති වූ ජාන විකෘතියක් ලොව පුරා ව්‍යාප්ත වීම.
මොළයේ ප්‍රමාණය	පසුගිය වසර 10,000 තුළ 100-150cc කින් අඩු වීම.	මොළයේ කාර්යක්ෂමතාව වැඩි වීම හෝ මිනිසා වඩාත් හීලෑ (Self-domestication) වීම.
ධමනි විපර්යාස	අතේ "මධ්‍යම ධමනිය" (Median artery) ඉතිරි වීම.	19 වන සියවසේ අග භාගයේ සිට බොහෝ දෙනෙකුගේ කලල අවධියේ පවතින මෙම ධමනිය වැඩිහිටි වියේදීත් පවතී.

 සංස්කෘතිය යනු නව වරණයයි

​2025 වන විට, අපගේ පරිණාමයේ ප්‍රධාන බලවේගය ස්වභාවධර්මය නොව "සංස්කෘතිය" බවට පත්ව ඇත. මේන් විශ්වවිද්‍යාලයේ (University of Maine) පර්යේෂණවලට අනුව, වෛද්‍ය විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය වැනි සංස්කෘතික හැඩගැසීම්, ජානමය විකෘතිතාවලට වඩා වේගයෙන් අපගේ ගැටලු විසඳයි.

​කෙසේ වෙතත්, එක් පිරිසක් තවත් පිරිසකට වඩා සාර්ථකව දරුවන් බිහි කරන තාක් කල්, ස්වාභාවික වරණය අපගේ DNA තුළ නිහඬව සිය කාර්යය සිදු කරනු ඇත.

මිත්තණියගේ උපකල්පනය (The Grandmother Hypothesis)

කාන්තාවන් වයස අවුරුදු 55 පමණ වන විට ඩිම්බ මෝචනය (Ovulation) නතර වීම හෙවත් ආර්තවහරණය (Menopause) සිදුවීමට බලපාන හේතු පහත පරිදි සිංහලෙන් පැහැදිලි කළ හැකිය.

​මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන් කරුණු දෙකක් බලපායි: ජෛව විද්‍යාත්මක හේතුව සහ පරිණාමීය හේතුව.

​1. ජෛව විද්‍යාත්මක හේතුව (Biological Reason)

​කාන්තාවක් උපත ලබන විටම ඇයගේ ඩිම්බ කෝෂ තුළ සීමිත ඩිම්බ ප්‍රමාණයක් පවතී.

• ​සීමිත සංඛ්‍යාව: පිරිමින් ජීවිත කාලය පුරාම ශුක්‍රාණු නිපදවූවත්, කාන්තාවන් උපතින් පසු අලුතින් ඩිම්බ නිපදවන්නේ නැත.
• ​ක්ෂය වීම: වයසත් සමඟ මෙම ඩිම්බ ප්‍රමාණය ක්‍රමයෙන් අඩු වේ. වයස අවුරුදු 45–55 වන විට ඩිම්බ සංචිතය අවසන් වේ.
• ​හෝමෝන වෙනස්වීම්: ඩිම්බ අවසන් වූ විට, ඩිම්බ මෝචනය සඳහා අවශ්‍ය වන ඊස්ට්‍රජන් (Estrogen) සහ ප්‍රොජෙස්ටරෝන් (Progesterone) වැනි හෝමෝන නිපදවීම ඩිම්බ කෝෂ මගින් නතර කරයි.

​2. පරිණාමීය හේතුව: ආර්තවහරණය ඇති වූයේ ඇයි?

​සොබාදහමේ බොහෝ සතුන් මිය යන තුරුම ප්‍රජනනය කරයි. නමුත් මිනිසුන් මෙසේ කලින්ම ප්‍රජනනය නතර කිරීමට බලපෑ හේතු කිහිපයක් විද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙයි:

​A. මිත්තණියගේ උපකල්පනය (The Grandmother Hypothesis)

​මෙය වඩාත්ම පිළිගත් මතයයි. මෙයට අනුව, වයස්ගත වූ පසු තමන් තව තවත් දරුවන් බිහි කරනවාට වඩා, දැනට සිටින දරුවන්ගේ සහ මුනුබුරු මිනිබිරියන්ගේ ආරක්ෂාව වෙනුවෙන් කාලය වැය කිරීම තම වර්ගයාගේ පැවැත්මට වඩාත් වාසිදායක වේ.

• ​මිත්තණියකගේ රැකවරණය ලැබෙන විට දරුවන් ජීවත් වීමේ සම්භාවිතාව වැඩි වන අතර, එය එම පවුලේ ජාන ඉදිරියට ගෙන යාමට උපකාරී වේ.

​B. මවගේ උපකල්පනය (The Mother Hypothesis)

​කාන්තාවකගේ වයස වැඩිවත්ම දරු ප්‍රසූතියේදී ඇති වන අවදානම (මරණ බිය) වැඩි වේ.

• ​වැඩිහිටි මවක් දරු ප්‍රසූතියේදී මිය ගියහොත්, ඇයගේ දැනට සිටින කුඩා දරුවන්ට රැකවරණය අහිමි වේ.
• ​එබැවින්, තමන්ගේ සහ දැනට සිටින දරුවන්ගේ ජීවිත ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා ප්‍රජනනය නතර කිරීම පරිණාමීය උපක්‍රමයක් ලෙස සැලකේ.

​C. ප්‍රජනන ගැටුම් (Reproductive Conflict)

​එක් පවුලක නැන්දම්මා සහ ලේලි යන දෙදෙනාම එකවර දරුවන් ලැබීමට ගියහොත්, ආහාර සහ සම්පත් බෙදා ගැනීමේදී ගැටලු ඇති වේ.

• ​එවිට වඩාත් නිරෝගී දරුවන් බිහි කළ හැකි තරුණ පරම්පරාවට ඉඩ දී, වැඩිහිටි කාන්තාවන් පවුලේ පෝෂණය සහ රැකවරණය සඳහා දායක වීම පරිණාමීයව වඩාත් සුදුසු විය.

අපේ ජානවල සැඟවුණු නියැන්ඩර්තාල් උරුමය: --

අපේ ජානවල සැඟවුණු නියැන්ඩර්තාල් උරුමය:

---------------------------------------------------------------------------------

​වසර දස දහස් ගණනකට පෙර මිහිතලයෙන් වඳ වී ගිය බව සැලකූ 'නියැන්ඩර්තාල්' (Neanderthal) මානවයා සැබවින්ම වඳ වී ගොස් නැත. මෑතකාලීන ජාන විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලට අනුව, අප්‍රිකානු නොවන සෑම නූතන මිනිසෙකු තුළම නියැන්ඩර්තාල් මානවයාගේ ජීව විද්‍යාත්මක සලකුණු අදටත් ජීවමානව පවතියි.

​

​මීට වසර 60,000 කට පමණ පෙර නූතන මානවයා (Homo sapiens) අප්‍රිකාවෙන් බැහැරට සංක්‍රමණය වන විට, යුරේසියානු කලාපයේ ඒ වන විටත් පදිංචි වී සිටි නියැන්ඩර්තාල්වරුන් මුණගැසුණි. මෙම කණ්ඩායම් දෙක අතර ඇති වූ අන්තර්-අභිජනනය (Interbreeding) හේතුවෙන් නියැන්ඩර්තාල් ජාන නූතන මිනිසාගේ DNA පද්ධතියට එක් විය.

​අද වන විට යුරෝපීය, ආසියානු සහ ඇමරිකානු සම්භවයක් ඇති පුද්ගලයන්ගේ ජානවලින් 1% ත් 4% ත් අතර ප්‍රමාණයක් නියැන්ඩර්තාල්වරුන්ගෙන් උරුම වූ ඒවා වේ. කෙසේ වෙතත්, අප්‍රිකාවේම රැඳී සිටි මානව සමූහයන් තුළ මෙම ජාන දක්නට නොලැබේ.

​ලෝක ව්‍යාප්තියේ වෙනස්කම්

​පර්යේෂණවලට අනුව නියැන්ඩර්තාල් ජාන ලෝකය පුරා බෙදී ඇත්තේ එකම මට්ටමකින් නොවේ:

​නැගෙනහිර ආසියාතිකයන්: යුරෝපීයයන්ට වඩා 8% සිට 20% දක්වා වැඩි නියැන්ඩර්තාල් DNA ප්‍රමාණයක් මොවුන් සතුය.

​යුරෝපීයයන්: නියැන්ඩර්තාල්වරුන් වැඩිපුරම ජීවත් වූයේ යුරෝපයේ වුවද, නූතන යුරෝපීයයන් තුළ ආසියාතිකයන්ට වඩා අඩු ජාන ප්‍රතිශතයක් පවතියි.

​මෙලනීසියානුවන්: මොවුන් නියැන්ඩර්තාල් ජානවලට අමතරව 'ඩෙනිසෝවන්' (Denisovan) නම් තවත් ආදි මානව විශේෂයක ජාන ද දරති.

​​නියැන්ඩර්තාල් ජාන නූතන ලෝකයේදී ඇතැම් රෝගාබාධවලට ද මුල් වේ. හෘදයාබාධ ඇති කරන රුධිරය කැටි ගැසීමේ තත්ත්වයන්, දියවැඩියාව සහ ඇතැම් ස්වයං-ප්‍රතිශක්තිකරණ රෝග (Autoimmune diseases) සඳහා මෙම ජානමය උරුමය බලපාන බව විද්‍යාඥයෝ පෙන්වා දෙති.

​අවසාන වශයෙන්, නියැන්ඩර්තාල්වරුන් යනු වඳ වී ගිය පිරිසක් නොව, නූතන මානවයා සමඟ ජානමය වශයෙන් මුසු වූ අපගේම ඉතිහාසයේ කොටසකි.

දේශගුණික අවදානම් ආකෘති (Climate Risk Models)

දේශගුණික මූල්‍ය ආකෘති

​දේශගුණික මූල්‍ය ආකෘති යනු දේශගුණික විපර්යාස නිසා ඇතිවන බලපෑම ආර්ථිකමය වශයෙන් ගණනය කිරීමට භාවිතා කරන මෙවලම් වේ. බැංකු, ආයෝජකයින් සහ ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයින් තම මූල්‍ය තීරණ ගැනීමේදී මෙම ආකෘති භාවිතා කරයි.

​මෙහි ප්‍රධාන අංශ දෙකකි:

​1. දේශගුණික අවදානම් ආකෘති (Climate Risk Models)

​මෙමගින් සිදුවිය හැකි මූල්‍ය අලාභයන් ගණනය කරයි.

• ​භෞතික අවදානම් (Physical Risks): සුළි සුළං, ගංවතුර වැනි ක්ෂණික විපර්යාස හෝ මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාම වැනි දිගුකාලීන වෙනස්කම් නිසා දේපළ හා යටිතල පහසුකම් වලට සිදුවන හානිය මෙහිදී මැන බැලේ.
• ​සංක්‍රාන්ති අවදානම් (Transition Risks): ලෝකය කාබන් අවම ආර්ථිකයකට මාරුවීමේදී (උදා: ගල් අඟුරු වෙනුවට සූර්ය බලශක්තිය භාවිතා කිරීම) පැරණි ව්‍යාපාර වලට සිදුවන මූල්‍යමය බලපෑම මෙයින් ගණනය කරයි.

​2. ඒකාබද්ධ ඇගයීම් ආකෘති (Integrated Assessment Models - IAMs)

​මෙම ආකෘති මගින් ආර්ථිකය, බලශක්තිය සහ දේශගුණය යන අංශ තුනම එකට සම්බන්ධ කර අනාගතය පිළිබඳ පුරෝකථනයන් සිදු කරයි.

• ​පෘථිවියේ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 1.5°C කට වඩා වැඩිවීම වැළැක්වීමට නම් කොපමණ ආයෝජනයක් අවශ්‍යද සහ කාබන් සඳහා අය කළ යුතු මිල කොපමණද යන්න මෙයින් පෙන්වා දෙයි.

​3. දේශගුණික ආයෝජන ආකෘති (Climate Investment Models)

​මෙහිදී අවධානය යොමු කරන්නේ දේශගුණික විපර්යාස හමුවේ ලාභදායී ලෙස ආයෝජනය කරන්නේ කෙසේද යන්න පිළිබඳවයි.

• ​හරිත බැඳුම්කර (Green Bonds): පරිසර හිතකාමී ව්‍යාපෘති සඳහා මුදල් රැස් කරන ආකාරය.
• ​කාබන් මිලකරණය: වායුගෝලයට මුදාහරින කාබන් ප්‍රමාණය අනුව සමාගම් ගෙවිය යුතු මුදල ගණනය කිරීම.

ශ්‍රී ලංකාවේ අවසන් හිම යුගය: ගොඩබිමෙන් යා වූ දූපතේ කතාව

​ශ්‍රී ලංකාවේ අවසන් හිම යුගය: ගොඩබිමෙන් යා වූ දූපතේ කතාව

​"හිම යුගය" (Ice Age) ගැන පවසන විට අපට බොහෝ විට මතක් වන්නේ දැවැන්ත හිම කඳු සහ ලොම් සහිත මැමත් සතුන්ය. නමුත් මීට වසර 20,000 - 26,000 කට පෙර පැවති අවසන් ග්ලැසියර උපරිමය (Last Glacial Maximum - LGM) කාලසීමාව ශ්‍රී ලංකාව වැනි නිවර්තන දූපතකට ද අතිශය තීරණාත්මක බලපෑමක් එල්ල කළේය.

​එම යුගයේදී ශ්‍රී ලංකාව හිමෙන් වැසී නොගියද, පෘථිවියේ ඇති වූ දේශගුණික වෙනස්කම් නිසා ලංකාවේ භූගෝලීය පිහිටීම, සත්ව ප්‍රජාව සහ මානව ඉතිහාසය සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් මඟකට යොමු විය.

​1. භූමිය යා වීම: ලංකාව සහ ඉන්දියාව එකම ගොඩබිමක් වූ යුගය

​අවසන් හිම යුගයේ ලංකාවට සිදු වූ විශාලම බලපෑම වූයේ මුහුදු මට්ටම පහත වැටීමයි. පෘථිවියේ ජලය විශාල වශයෙන් අයිස් කුට්ටි ලෙස ධ්‍රැව ප්‍රදේශවල තැන්පත් වීම නිසා, ගෝලීය මුහුදු මට්ටම මීටර් 120ක් පමණ පහත වැටුණි.

​ඉන්දියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර ඇති පෝක් සමුද්‍ර සන්ධිය ඉතා නොගැඹුරු (උපරිම ගැඹුර මීටර් 35 කි) බැවින්, මුහුදු මට්ටම පහත වැටීමත් සමඟ මේ අතර වූ ගොඩබිම නිරාවරණය විය. වසර දහස් ගණනක් පුරා ශ්‍රී ලංකාව දූපතක් නොව, ඉන්දියානු අර්ධද්වීපයට සම්බන්ධ වූ අර්ධද්වීපයක් ලෙස පැවතුණි.

​මෙම ගොඩබිම් පාලම (Land Bridge) හරහා සතුන්ට සහ ආදි මානවයන්ට ඉන්දියාවේ සිට ලංකාවට නිදහසේ සංක්‍රමණය වීමට අවස්ථාව ලැබුණි. මීට වසර 7,000 - 10,000 කට පමණ පෙර හිම දිය වී මුහුදු මට්ටම ඉහළ යාමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාව නැවතත් දූපතක් බවට පත් විය.

​2. සිසිල් සහ වියළි දේශගුණය

​හිම යුගයේදී ලංකාවේ දේශගුණය අදට වඩා බොහෝ සෙයින් වෙනස් විය:

• ​උෂ්ණත්වය: සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය අදට වඩා සෙල්සියස් අංශක 3^{\circ}\text{C} සිට 5^{\circ}\text{C} දක්වා ප්‍රමාණයකින් අඩු විය.
• ​වර්ෂාපතනය: දේශගුණය ඉතා වියළි විය. අද පවතින තෙත් කලාපීය වැසි වනාන්තර සීමිත වූ අතර, වියළි කලාපීය තැනිතලා සහ සවානා වැනි තණබිම් (තලාවන්) දිවයින පුරා ව්‍යාප්ත වී තිබුණි.

​3. "රත්නපුර සත්ව සමූහය": සිංහයන්, හිපපොටේමසුන් සහ රයිනෝසිරස්වරු

​ප්ලයිස්ටොසීන (Pleistocene) යුගයට අයත් පොසිල සාධක, විශේෂයෙන් රත්නපුර ප්‍රදේශයේ මැණික් පතල්වලින් හමුවන සාධක මඟින් එකල ලංකාවේ විසූ පුදුම සහගත සත්ව ලෝකය ගැන තොරතුරු හෙළි වේ.

​එකල විසූ දැනට වඳ වී ගිය සතුන්:

• ​ශ්‍රී ලංකා සිංහයා (Leo leo sinhaleyus): නූතන ඉන්දියානු සිංහයාට වඩා විශාල ප්‍රාග් ඓතිහාසික සිංහ විශේෂයකි.
• ​හිපපොටේමස් (Hexaprotodon sinhaleyus): හිම යුගයේ පවා ලංකාවේ අභ්‍යන්තරයේ විශාල ගංගා පද්ධති පැවති බව මෙයට සාක්ෂියකි.
• ​රයිනෝසිරස් (Rhinoceros sinhaleyus): ලංකාවේ වගුරු බිම් ආශ්‍රිතව රයිනෝසිරස් විශේෂ දෙකක් ජීවත් වී ඇත.
• ​දැවැන්ත අලි ඇතුන්: නූතන අලින්ගේ මුතුන්මිත්තන් මෙන්ම Palaeoloxodon වැනි වඳ වී ගිය දැවැන්ත ඇත් විශේෂද මෙහි වාසය කළහ.

​4. බලංගොඩ මානවයාගේ නැගී ඒම

​මෙම කාලසීමාව මානව පරිණාමයේ සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයකි. ලංකාවේ ප්‍රමුඛතම ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානවයා වන්නේ බලංගොඩ මානවයා (Homo sapiens balangodensis) ය.

​පාහියන්ලෙන, බටදොඹලෙන සහ කිතුල්ගල බෙලිලෙන වැනි ස්ථානවලින් හමුවන සාධක මඟින් ඔවුන්ගේ දියුණු ජීවන රටාව හෙළි වේ:

• ​වැසි වනාන්තර වැසියෝ: ලොව අනෙකුත් හිම යුග මානවයන් තණබිම්වල වෙසෙන විට, ලංකාවේ වැසියන් නිවර්තන වැසි වනාන්තරවල ජීවත් වීමට හුරු වූ මුල්ම මානවයන් පිරිසකි.
• ​දියුණු තාක්ෂණය: ඔවුන් වසර 48,000 කට පෙර පවා ක්ෂුද්‍ර ශිලා මෙවලම් (Microliths) සහ දුන්න හා ඊතලය භාවිතා කර ඇති බවට සාධක හමුවී ඇත. මෙය අප්‍රිකාවෙන් පිටත මෙවැනි තාක්ෂණයක් භාවිතා කළ පැරණිතම අවස්ථාවකි.
• ​ආහාර රටාව: වල් දෙල්, කැකුණ ඇට, වඳුරන් සහ දඬු ලේනුන් වැනි සතුන් ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන ආහාරය විය.